Başlıktaki söz Nobel ödüllü iktisatçı Paul Samuelson’a ait. Biz iktisatçıların her şeyi GSYH veya kişi başına gelirle ölçme takıntımıza olağanüstü bir eleştiri.
Bunu test etme fırsatını bulduğum birkaç yer var. İlki Arjantin ve Brezilya karşılaştırması. Bu iki ülkede makro göstergeler şöyle:
Eğer yalnız GSYH’ya ve kişi başına yıllık ortalama gelire bakacak olsak bu tablo bize Brezilya’nın çok daha zengin bir ülke olduğunu anlatıyor. Oysa biraz derine inersek ve mesela kişi başına geliri satınalma gücü paritesine göre ölçersek Arjantinlilerin Brezilyalılardan daha müreffeh olduğunu görürüz. Bir Brezilyalının eline yılda ortalama 12.790 dolar geçerken bir Arjantinlinin eline 10.945 dolar geçiyor. Ama Breazilyalı bu eline geçen 12.790 dolarla 11.769 dolar değerinde mal ve hizmet alabildiği halde, Arjantinli eline geçen 10.945 dolar ile 17.516 dolar değerinde mal ve hizmet alabiliyor. Bu nasıl oluyor? Gayet basit: Çünkü Arjantin, Brezilya’dan ucuz.
26 Temmuz 2012 itibariyle The Economist’in düzenlediği Big Mac indeksine göre Arjantin Pesosu dolara karşı yüzde 25 oranında düşük değerde, buna karşılık Brezilya Reali dolara karşı yüzde 15 dolayında fazla değerli durumda.
Ülkeler GSYH’larını kendi para birimi cinsinden hesaplar ve uluslararası karşılaştırmalar için bu değer o para biriminin yıllık ortalama dolar kuruna bölünerek dolara çevrilir. Arjantin parasını düşük değerde Brezilya yüksek değerde tuttuğuna göre Arjantin’in GSYH’sı dolar cinsinden olduğundan düşük, Brezilya’nın GSYH’sı ise dolar cinsinden olduğundan yüksek gösterilmiş bir GSYH’dır.
Dünya Bankası verilerine göre Arjantin’de Gini Katsayısı 0,46, Brezilya’da 0,54 (Gini katsayısı sıfıra yaklaştıkça gelir dağılımı düzelir, sıfırdan uzaklaştıkça bozulur.) Brezilya’da günde 2 doların altında geliri oranların toplam içindeki payı yüzde 6, Arjantin’de yüzde 0,9. Gelir dağılımı açısından da Arjantin Brezilya’dan iyi durumda.
Samuelson, yukarıdaki sözüyle tam olarak bunu kastetmiyordu belki ama işin varacağı sonuç budur. Görünüşte Brezilyalı daha zengin olsa da aslında Arjantinli daha refah içinde yaşamaktadır. İki yıl önce peş peşe iki ülkenin iki büyük kentinde gezi amaçlı bulundum. İki kentin (Rio de Janeiro ve Buenos Aires) sokakları, yapıları, sokaktaki insanların kılık kıyafeti gibi görsel göstergeler Arjantin’in daha müreffeh bir ülke olduğunu gösteriyordu.
Demek ki yalnızca GSYH’ya bakarak bir ekonomiye sıralamada yer vermek doğru değil.
Kaynak : Mahfi Eğilmez (www.mahfiegilmez.com)
